ما سالهاست با آجر فشاری سروکار داریم؛ آجری که در بسیاری از خانههای قدیمی هنوز هم محکم سر جای خودش ایستاده است. این آجر از خاک رس و آب ساخته میشود و در کورههای داغ پخته میشود تا به بدنهای سخت و فشرده برسد. استحکامش بالاست و در گذشته ستون بسیاری از بناهای ایرانی روی همین آجرها شکل میگرفت. دوام بالای آن باعث شد نسلها به آن اعتماد کنند و نامش در ذهن همه با اطمینان همراه شود.
آیا آجر فشاری برای ساخت و ساز مناسب است؟
اما امروز شرایط ساختوساز تغییر کرده است. ما و شما با ساختمانهایی سروکار داریم که سبکتر، ایمنتر و مطابق با استانداردهای جدید باشند. با این تغییرها شاید این پرسش برایتان پیش آمده باشد که آیا آجر فشاری همچنان میتواند انتخاب درستی برای ساخت باشد یا زمان آن رسیده به سراغ مصالحی برویم که با نیاز امروز هماهنگترند؟
آجر فشاری چیست و چگونه ساخته میشود؟
آجر فشاری از ترکیب خاک رس طبیعی و آب ساخته میشود و در قالبهایی با فشار زیاد شکل میگیرد. همین فشار، آن را به آجری فشرده و مقاوم تبدیل میکند که بدنهای توپر، رنگی قرمز یا قهوهای و سطحی زبر دارد. هر قطعه حدود دو تا دو و نیم کیلوگرم وزن دارد و چگالی آن بین هزار و ششصد تا هزار و هفتصد کیلوگرم بر مترمکعب است؛ ویژگیهایی که باعث میشود در برابر ضربه و فشار مکانیکی مقاومت بالایی داشته باشد.
آجر فشاری چیست؟
در روش سنتی، قالبگیری با دست انجام میشود و آجرها پس از خشک شدن در آفتاب، در کورههای سنتی پخته میشوند. در نوع ماشینی، همین فرایند با دستگاههای پرس هیدرولیکی و کورههای تونلی کنترلشده انجام میشود و نتیجه کار آجری یکنواختتر با مقاومت فشاری پنج تا ده مگاپاسکال است. این ویژگیها باعث شده آجر سنتی فشاری هنوز هم در بخشهایی از ساختوساز، مثل کرسیچینی و زیرکار، جایگاه خود را حفظ کند.
لیست قیمت آجرهای گری یا فشاری بصورت تنی و دانهای در زیر:
کاربردهای آجر فشاری در گذشته و امروز
زمانی بیشتر خانههای آجری ایران با آجر فشاری ساخته میشد. همین آجرها بودند که وزن سقفها را تحمل میکردند و پایه اصلی دیوارهای باربر را تشکیل میدادند. ما در پروژههای قدیمی هنوز هم دیوارهایی را میبینیم که پس از دههها پابرجا ماندهاند و نشانی از استحکام این آجر دارند. در گذشته از آن برای پیسازی، کرسیچینی، طاق ضربی و حتی دیوارهای اصلی استفاده میشد و تقریباً در هر کارگاه بنایی، آجر فشاری پایه کار بود.
اما ساختوساز امروز مسیر دیگری را دنبال میکند. با ورود مصالح سبکتر و آییننامههای جدید، کاربرد این آجر محدودتر شده است. حالا بیشتر در بخشهای غیرسازهای از آن استفاده میکنیم؛ در دیوار حیاط، محوطهسازی، کرسیچینی و زیرکار. وزن زیاد و جذب آب بالای آجر فشاری باعث شده برای ساختمانهای بلند انتخاب مناسبی نباشد، اما در بخشهایی که مقاومت فشاری اهمیت دارد، همچنان عملکرد مطمئنی دارد. این تغییر، نه پایان کار آجر فشاری، بلکه بازتعریف جایگاه آن در ساختوساز امروز است.
یکی از دلایل محبوبیت این محصول، قیمت آجر فشاری است. بدلیل ارزان بودن آجر گری در بسیاری از پروژههای ساختمانی برای پیش بردن بخشی از پروژه ساخت و ساز استفاده میشود.
چرا استفاده از آجر فشاری در ساختوساز مدرن ممنوع شده است؟
در سالهای اخیر رویکرد ساختوساز در ایران تغییر کرده است. ما و شما دیگر با ساختمانهایی سروکار داریم که باید سبکتر، مقاومتر و مطابق با استانداردهای انرژی و زلزله باشند. در چنین شرایطی، آجر فشاری که زمانی پایه اصلی دیوارهای باربر بود، دیگر نمیتواند نیازهای فنی ساختمانهای جدید را برآورده کند.
تغییر رویکرد در ساختوساز
در سالهای اخیر رویکرد ساختوساز در ایران تغییر کرده است. ما و شما دیگر با ساختمانهایی سروکار داریم که باید سبکتر، مقاومتر و مطابق با استانداردهای انرژی و زلزله باشند. در چنین شرایطی، آجر فشاری که زمانی پایه اصلی دیوارهای باربر بود، دیگر نمیتواند نیازهای فنی ساختمانهای جدید را برآورده کند.
دلایل فنی ممنوعیت
وزن بالای هر آجر باعث افزایش بار مرده ساختمان میشود و در زمان وقوع زلزله، نیروی بیشتری به سازه وارد میکند. این آجر بهدلیل ساختار توپر و متراکم، آب زیادی جذب میکند و رطوبت را به داخل دیوار منتقل میسازد. همین ویژگیها به مرور زمان موجب ترک خوردگی، طبله کردن گچ و کاهش دوام دیوار میشوند. از نظر عایق حرارتی و صوتی نیز عملکرد مناسبی ندارد و با الزامات مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان همخوانی ندارد.
ضعف در کیفیت تولید سنتی
در بسیاری از کورههای سنتی کنترل دقیق دما وجود ندارد و همین تفاوت حرارت باعث میشود مقاومت آجرها یکنواخت نباشد. افزون بر این، برای اجرای هر مترمربع دیوار با آجر فشاری ملات بیشتری نیاز است و زمان ساخت نیز افزایش پیدا میکند. حمل سنگین و دشواری کنترل کیفیت در پروژههای بزرگ نیز از دیگر دلایلی است که استفاده از آن را غیراقتصادی کرده است.
مقررات رسمی و ممنوعیت در آییننامهها
بر اساس مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، استفاده از آجر فشاری در دیوارهای باربر و سازههای اصلی ممنوع اعلام شده است. هدف این مقررات، جایگزینی مصالح سبکتر و مقاومتر است تا ساختمانها ایمنتر، سریعتر و مطابق با معیارهای جدید اجرا شوند.
مشخصات و ابعاد آجر گری یا فشاری:
مقایسه آجر فشاری با مصالح جایگزین
در پروژههای امروزی، انتخاب مصالح دیگر فقط به قیمت تمامشده محدود نمیشود. ما باید مقاومت، وزن، سرعت اجرا و دوام را هم در نظر بگیریم. آجر فشاری در ساخت و سازهای قدیمی نقش مهمی داشته، اما حالا باید ببینیم در مقایسه با آجر ماشینی، سفال و بلوک سبک چه جایگاهی دارد.
| ویژگی | آجر فشاری | آجر ماشینی | آجر سفال | بلوک سبک (لیکا / هبلکس) |
| مقاومت فشاری | ۵ تا ۱۰ مگاپاسکال | ۱۰ تا ۱۵ مگاپاسکال | ۳ تا ۶ مگاپاسکال | ۲ تا ۵ مگاپاسکال |
| وزن واحد | ۲ تا ۲.۵ کیلوگرم | حدود ۱.۵ کیلوگرم | سبکتر از ماشینی | بسیار سبک |
| جذب آب | زیاد | متوسط | پایین | بسیار پایین |
| عایق حرارتی | ضعیف | متوسط | خوب | عالی |
| سرعت اجرا | پایین | متوسط | بالا | بسیار بالا |
| هزینه کل اجرا | زیاد | متوسط | کمتر | کمتر |
| دوام | بالا | بالا | متوسط | بالا |
| کاربرد سازهای | غیرمجاز | مجاز | مجاز | مجاز |
وقتی با آجر فشاری کار میکنیم، وزن بالا و مصرف زیاد ملات باعث میشود اجرای دیوار زمانبر و پرهزینه باشد. در مقابل، آجرهای ماشینی و سفالی سبکترند و سرعت کار را بالا میبرند. بلوکهای سبک مثل لیکا یا هبلکس حتی از این هم سریعتر نصب میشوند و فشار کمتری به فونداسیون وارد میکنند.
از نظر مقاومت، آجر فشاری هنوز عملکرد قابل قبولی دارد و در برابر ضربه و فشار مکانیکی مقاوم است، اما ضعف آن در جذب آب و عایق حرارتی باعث میشود برای دیوارهای خارجی یا ساختمانهای بلند گزینه مناسبی نباشد. آجر سفال و بلوک سبک علاوه بر سبکی، عایق بهتری در برابر حرارت و صوت هستند و با استانداردهای امروز مطابقت بیشتری دارند. به همین دلیل در بیشتر پروژههای جدید، از آجر فشاری تنها در بخشهای زیرکار و محوطه استفاده میشود.
در کجاها هنوز آجر فشاری بهترین انتخاب است؟
در هر پروژهای، هر مصالحی جای خودش را دارد. آجر فشاری هم با وجود محدودیتهایی که دارد، هنوز در بعضی بخشها بهترین انتخاب است. ما در کارهای اجرایی وقتی به استحکام بالا و دوام طولانی نیاز داریم، هنوز به سراغ همین آجر میرویم.
کرسیچینی و فونداسیونهای سبک
وزن و فشردگی آجر فشاری باعث میشود در برابر فشار زمین عملکرد بسیار خوبی داشته باشد. در فونداسیونهای کمارتفاع، کرسیچینی و زیرکار ساختمان، این آجر بهدلیل تراکم بالا و دوام فیزیکی، گزینهای قابل اعتماد است.
دیوار حیاط و محوطهسازی
در دیوارهای حیاط، محوطه و جداکنندههای غیرباربر، آجر فشاری انتخابی اقتصادی و مقاوم است. در این بخشها، استحکام مکانیکی اهمیت بیشتری از وزن دارد و همین ویژگی باعث محبوبیت آن در پروژههای محوطهسازی میشود.
زیرکار نما و بخشهای پوشاندهشده
برای زیرکار نما یا قسمتهایی که بعداً با مصالح دیگر پوشانده میشوند، آجر فشاری همچنان انتخابی مقرونبهصرفه و بادوام است. تراکم بالا و مقاومت فشاری مناسب آن، پایهای محکم برای مصالح تزئینی بعدی ایجاد میکند.
کفسازی و مسیرهای پیادهرو
در کفسازی و مسیرهای پررفتوآمد، این آجر بهدلیل وزن زیاد و تراکم بالا دیرتر فرسوده میشود و نگهداری کمتری نیاز دارد. اگر در بخشهای مرطوب از ملات مناسب و بندکشی کامل استفاده شود، عمر مفید آن به چند دهه میرسد.
آجر فشاری هنوز هم در بخشهایی از ساختوساز که نیاز به دوام، استحکام و پایداری دارد، جایگاه خود را حفظ کرده است.
جایگزینهای مناسب آجر فشاری در ساخت مدرن
در ساختوساز امروز، هدف ما فقط استحکام نیست؛ وزن، سرعت اجرا و صرفه انرژی هم اهمیت زیادی دارند. آجر فشاری در ساخت و ساز سالها انتخاب اصلی ما بوده است، اما امروز مصالحی وجود دارند که همان استحکام را با وزن کمتر و عملکرد بهتر فراهم میکنند.
آجر ماشینی
آجر ماشینی از خاک رس تولید میشود اما در قالبهای دقیقتر و با فشار یکنواخت پرس میشود. مقاومت فشاری آن بین ده تا پانزده مگاپاسکال است و بهدلیل ابعاد استاندارد، اجرای آن سریعتر و منظمتر از آجر فشاری انجام میشود. جذب آب آن کمتر است و در دیوارهای داخلی و باربر بهخوبی کاربرد دارد.
آجر سفال
آجر سفال سبکتر از آجر فشاری است و بهدلیل حفرههای داخلی، عایق حرارتی و صوتی بهتری دارد. سرعت اجرای آن بالاست و برای تیغهچینی و دیوارهای غیرباربر انتخابی اقتصادی محسوب میشود. علاوه بر این، مصرف ملات در هر مترمربع با آجر سفال کمتر است که در پروژههای بزرگ تفاوت قابلتوجهی ایجاد میکند.
بلوک سبک لیکا
بلوک لیکا با استفاده از دانههای رس منبسطشده ساخته میشود و یکی از بهترین مصالح سبک برای ساختمانهای چندطبقه است. وزن آن بسیار کم است و باعث کاهش بار مرده سازه میشود. این بلوکها عایق حرارتی و صوتی خوبی دارند و به دلیل ابعاد بزرگتر، سرعت اجرا را چند برابر میکنند.
بلوک هبلکس (AAC)
بلوکهای هبلکس یا بتن گازی، از سبکترین مصالح موجود در بازار هستند. این بلوکها عایق انرژیاند، بهراحتی برش میخورند و بهسرعت نصب میشوند. وزن کم و جذب آب پایین آنها باعث شده در پروژههای صنعتی و انبوهسازی بهطور گسترده جایگزین آجر فشاری شوند.
انتخاب میان این مصالح به نوع پروژه، شرایط سازه و اولویتهای اقتصادی بستگی دارد. ما همیشه پیشنهاد میکنیم قبل از تصمیمگیری، تمام عوامل از جمله وزن سازه، هزینه اجرا و دوام را با دقت بررسی کنیم تا انتخابی بهصرفه و مطابق با استانداردهای ساخت مدرن داشته باشیم.
جمعبندی
در نهایت میتوان گفت آجر فشاری در ساختوساز امروز دیگر مصالحی برای استفاده در سازههای اصلی نیست، اما هنوز جایگاه ارزشمندی در بخشهای زیرکار، کرسیچینی، دیوار حیاط و محوطهسازی دارد. ما در پروژههایی که دوام و استحکام فیزیکی اهمیت دارد، این آجر را انتخابی مطمئن و اقتصادی میدانیم. دوام بالا، قیمت مناسب و در دسترس بودن آن باعث شده همچنان در کارگاههای ساختمانی، نقشی کاربردی و قابل اعتماد داشته باشد.
اگر بهدنبال خرید آجر فشاری با کیفیت تضمینشده و قیمت روز هستید، پیشنهاد میکنیم از صفحه خرید آجر فشاری کهنخشت بازدید کنید و مشخصات فنی، ابعاد و قیمتهای بهروزرسانیشده را مشاهده نمایید.
